Dark web là một phần của Internet không được các công cụ tìm kiếm thông thường như Google hay Bing lập chỉ mục và thường cần phần mềm hoặc mạng chuyên biệt để truy cập. Dark web sử dụng các công nghệ tăng tính ẩn danh nhằm che giấu danh tính hoặc vị trí của người dùng và máy chủ.
Dark web thường được nhắc đến cùng các hoạt động tội phạm mạng, nhưng không phải mọi nội dung trên đó đều bất hợp pháp. Công nghệ ẩn danh cũng có thể được sử dụng cho mục đích bảo vệ quyền riêng tư, trao đổi thông tin nhạy cảm hoặc hỗ trợ người dùng trong những môi trường bị kiểm duyệt.
Để hiểu đúng dark web, trước hết cần phân biệt nó với hai khái niệm thường bị nhầm lẫn: surface web và deep web.
Dark web khác surface web và deep web như thế nào?
Internet mà chúng ta sử dụng mỗi ngày chỉ là một phần của toàn bộ dữ liệu và dịch vụ đang tồn tại trực tuyến.
Có thể phân biệt ba khái niệm như sau:
| Khu vực | Đặc điểm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Surface web | Nội dung công khai, có thể được công cụ tìm kiếm lập chỉ mục | Website tin tức, blog, trang doanh nghiệp |
| Deep web | Nội dung không được lập chỉ mục hoặc yêu cầu xác thực | Email, tài khoản ngân hàng, dữ liệu nội bộ doanh nghiệp |
| Dark web | Một phần nhỏ của deep web, được thiết kế để tăng tính ẩn danh và cần công nghệ chuyên biệt để truy cập | Các dịch vụ ẩn danh, website sử dụng địa chỉ đặc thù |
Điểm quan trọng là deep web không đồng nghĩa với dark web.
Khi đăng nhập vào email, hệ thống quản trị công ty hoặc tài khoản ngân hàng, người dùng đang truy cập deep web. Những nội dung này đơn giản là không mở công khai cho công cụ tìm kiếm.
Dark web lại được thiết kế có chủ đích để che giấu vị trí của dịch vụ hoặc người truy cập.
Dark web hoạt động như thế nào?
Dark web dựa trên các mạng và công nghệ giúp việc xác định trực tiếp người gửi, người nhận hoặc vị trí máy chủ trở nên khó khăn hơn.
Một trong những công nghệ thường được nhắc đến là Tor, viết tắt của The Onion Router.
Cơ chế định tuyến nhiều lớp
Trong kết nối Internet thông thường, lưu lượng mạng có thể đi tương đối trực tiếp từ thiết bị của người dùng đến máy chủ đích.
Với các mạng tăng cường ẩn danh như Tor, dữ liệu được chuyển qua nhiều nút trung gian trước khi tới điểm cuối. Mỗi nút chỉ nắm một phần thông tin cần thiết cho việc chuyển tiếp dữ liệu thay vì nhìn thấy toàn bộ tuyến kết nối.
Tên gọi “onion routing” xuất phát từ ý tưởng dữ liệu được bảo vệ bằng nhiều lớp, tương tự các lớp của củ hành.
Cơ chế này giúp giảm khả năng một bên đơn lẻ có thể dễ dàng xác định đồng thời danh tính người gửi và điểm đến.
Các dịch vụ ẩn danh
Một số website trên dark web sử dụng loại địa chỉ khác với tên miền phổ biến như .com hay .vn.
Chẳng hạn, hệ sinh thái Tor có các dịch vụ thường được gọi là onion services. Địa chỉ của chúng không hoạt động giống một website thông thường và không được thiết kế để các công cụ tìm kiếm phổ biến lập chỉ mục.
Đặc điểm này giúp chủ sở hữu dịch vụ hạn chế việc công khai vị trí hạ tầng thực tế.
Tuy nhiên, ẩn danh không có nghĩa là an toàn tuyệt đối. Sai sót về cấu hình, phần mềm độc hại hoặc hành vi bất cẩn của người dùng vẫn có thể làm lộ dữ liệu.
Dark web có những gì?
Nội dung trên dark web rất đa dạng. Việc chỉ xem dark web như một “thị trường ngầm của hacker” là cách nhìn chưa đầy đủ.
Có thể gặp một số nhóm nội dung như:
- Diễn đàn thảo luận tập trung vào quyền riêng tư và tính ẩn danh.
- Kênh trao đổi thông tin dành cho những người muốn hạn chế khả năng bị theo dõi.
- Dịch vụ chia sẻ hoặc xuất bản thông tin ẩn danh.
- Cộng đồng liên quan đến bảo mật và công nghệ.
- Các khu vực có nội dung lừa đảo, dữ liệu bị đánh cắp hoặc hoạt động bất hợp pháp.
Chính nhóm cuối cùng khiến dark web thường xuất hiện trong các câu chuyện về tội phạm mạng.
Dữ liệu từ các vụ xâm nhập hệ thống, tài khoản bị đánh cắp hoặc thông tin đăng nhập bị rò rỉ có thể bị trao đổi trong những cộng đồng ngầm. Vì vậy, chuyên gia an toàn thông tin cũng quan tâm đến dark web như một phần của hoạt động theo dõi mối đe dọa.
Dark web có phải là nơi bất hợp pháp?
Không thể kết luận rằng toàn bộ dark web là bất hợp pháp.
Công nghệ tăng tính ẩn danh tự nó có thể phục vụ nhiều mục đích hợp pháp, chẳng hạn bảo vệ quyền riêng tư hoặc hạn chế khả năng theo dõi người dùng.
Ngược lại, một số người lợi dụng đặc tính ẩn danh để thực hiện hành vi bị pháp luật cấm.
Do đó, cần phân biệt rõ:
Công nghệ không tự động quyết định tính hợp pháp; hành vi của người sử dụng công nghệ mới là yếu tố quan trọng.
Quy định cụ thể cũng phụ thuộc vào pháp luật tại từng quốc gia và khu vực.
Vì sao dark web tiềm ẩn nhiều rủi ro?
Dark web là môi trường có mức độ tin cậy thấp. Danh tính của các bên tham gia thường khó xác minh, trong khi người dùng có thể gặp nhiều nội dung hoặc tệp không an toàn.
Phần mềm độc hại
Một đường dẫn hoặc tệp tải xuống không rõ nguồn gốc có thể chứa malware.
Malware có thể được thiết kế để đánh cắp thông tin, kiểm soát thiết bị hoặc theo dõi hoạt động của người dùng. Trong một môi trường mà nguồn cung cấp nội dung khó xác minh, việc đánh giá độ an toàn càng khó khăn.
Lừa đảo
Tính ẩn danh tạo điều kiện cho các hình thức giả mạo và lừa đảo.
Một website có thể biến mất bất kỳ lúc nào, người đứng sau tài khoản có thể sử dụng danh tính giả và gần như không có cơ chế bảo vệ người dùng giống các nền tảng thương mại chính thống.
Đánh cắp thông tin cá nhân
Người dùng có thể vô tình cung cấp dữ liệu giúp nhận diện bản thân như email, tên tài khoản thường sử dụng, địa chỉ ví hoặc các thông tin khác.
Khi nhiều mẩu thông tin nhỏ được kết hợp, kẻ tấn công đôi khi có thể xác định hoặc theo dõi một cá nhân.
Nội dung gây hại hoặc trái pháp luật
Dark web có thể chứa những nội dung mà người dùng không chủ động tìm kiếm hoặc không nên tiếp cận.
Đây cũng là lý do việc khám phá dark web chỉ vì tò mò có thể mang lại rủi ro không cần thiết.
Dark web liên quan gì đến an ninh mạng?
Với người làm cybersecurity, dark web có thể được xem là một nguồn tín hiệu trong quá trình theo dõi mối đe dọa.
Ví dụ, nếu thông tin đăng nhập của một tổ chức bị đánh cắp và xuất hiện trong các cộng đồng ngầm, đó có thể là dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp cần nhanh chóng đánh giá lại mức độ ảnh hưởng.
Các hoạt động an ninh mạng liên quan có thể bao gồm:
- Theo dõi dấu hiệu rò rỉ tài khoản hoặc dữ liệu.
- Phân tích hành vi của các nhóm tấn công.
- Thu thập thông tin phục vụ threat intelligence.
- Đánh giá nguy cơ đối với hệ thống và người dùng.
- Phát hiện sớm dữ liệu nội bộ bị phát tán ngoài ý muốn.
Điều này không có nghĩa chuyên gia bảo mật phải “tham gia” các hoạt động trên dark web. Trong môi trường chuyên nghiệp, việc thu thập và xử lý thông tin cần tuân theo quy trình an toàn, đạo đức và pháp luật.
Dữ liệu cá nhân xuất hiện trên dark web bằng cách nào?
Một quan niệm phổ biến là hacker phải trực tiếp nhắm vào từng cá nhân rồi đưa dữ liệu lên dark web. Thực tế, dữ liệu có thể bị lộ qua nhiều con đường khác nhau.
Rò rỉ dữ liệu từ một dịch vụ
Nếu một website hoặc doanh nghiệp bị xâm nhập, dữ liệu của số lượng lớn tài khoản có thể bị đánh cắp cùng lúc.
Người dùng không nhất thiết phải là mục tiêu trực tiếp.
Mật khẩu được sử dụng lại
Một người sử dụng cùng mật khẩu cho nhiều dịch vụ sẽ đối mặt với rủi ro lớn hơn nếu một dịch vụ bị lộ thông tin đăng nhập.
Kẻ tấn công có thể thử bộ thông tin đó trên những hệ thống khác.
Phishing và social engineering
Kẻ xấu có thể tạo email, tin nhắn hoặc website giả để khiến người dùng tự cung cấp mật khẩu và thông tin nhạy cảm.
Sau đó, những thông tin này có thể được sử dụng, chia sẻ hoặc trao đổi trong các cộng đồng ngầm.
Malware trên thiết bị
Một thiết bị nhiễm phần mềm đánh cắp thông tin có thể làm lộ mật khẩu, cookie đăng nhập hoặc dữ liệu khác mà người dùng lưu trên máy.
Vì vậy, bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là câu chuyện của dark web mà bắt đầu từ thói quen an toàn số hàng ngày.
Làm gì để giảm nguy cơ dữ liệu bị khai thác?
Người dùng thông thường không cần truy cập dark web để tự bảo vệ mình.
Hiệu quả hơn là tập trung vào những biện pháp giảm khả năng tài khoản và dữ liệu bị đánh cắp:
- Dùng mật khẩu riêng cho từng tài khoản quan trọng. Nếu một dịch vụ bị lộ, các tài khoản còn lại sẽ ít bị ảnh hưởng hơn.
- Bật xác thực đa yếu tố khi có thể. Lớp xác thực bổ sung giúp giảm nguy cơ kẻ xấu đăng nhập chỉ bằng mật khẩu bị đánh cắp.
- Cảnh giác với phishing. Kiểm tra người gửi, tên miền và yêu cầu cung cấp thông tin trước khi nhập mật khẩu.
- Cập nhật phần mềm thường xuyên. Các bản cập nhật có thể xử lý lỗ hổng đã được phát hiện.
- Không tải tệp không rõ nguồn gốc. File đính kèm hoặc phần mềm không đáng tin cậy là một trong những con đường phát tán malware.
- Theo dõi hoạt động bất thường của tài khoản. Email cảnh báo đăng nhập hoặc yêu cầu đặt lại mật khẩu bất ngờ có thể là tín hiệu cần kiểm tra.
Những thói quen này hữu ích với phần lớn người dùng hơn việc cố gắng tự tìm xem thông tin của mình có đang xuất hiện ở đâu trên dark web.
Một số hiểu lầm phổ biến về dark web
“Dark web chiếm phần lớn Internet”
Không nên đồng nhất deep web với dark web.
Deep web bao gồm lượng lớn nội dung hợp pháp như email, cơ sở dữ liệu và hệ thống nội bộ. Dark web chỉ là một phần trong nhóm nội dung không được lập chỉ mục công khai.
“Chỉ hacker mới sử dụng dark web”
Không hoàn toàn.
Các công nghệ bảo vệ danh tính có thể được nhiều nhóm người sử dụng vì lý do quyền riêng tư. Hacker và tội phạm mạng chỉ là một phần trong số đó.
“Ẩn danh nghĩa là không thể bị phát hiện”
Đây cũng là một nhận định sai.
Công nghệ có thể tăng tính riêng tư nhưng người dùng vẫn có thể để lộ danh tính qua lỗi vận hành, phần mềm, tài khoản hoặc hành vi của chính mình.
“Muốn hiểu cybersecurity thì phải vào dark web”
Không cần thiết.
Người học an ninh mạng có thể xây dựng nền tảng từ mạng máy tính, hệ điều hành, lập trình, bảo mật ứng dụng, phân tích log và nhiều môi trường lab hợp pháp mà không cần tự khám phá những khu vực rủi ro trên dark web.
Dark web cho chúng ta thấy điều gì về an toàn thông tin?
Dark web cho thấy một đặc điểm quan trọng của Internet: công nghệ bảo vệ quyền riêng tư và công nghệ bị lợi dụng cho hành vi xấu đôi khi có thể là cùng một công nghệ.
Vì vậy, trong cybersecurity, việc hiểu công cụ thôi chưa đủ. Người làm nghề còn cần hiểu bối cảnh sử dụng, các nguy cơ đi kèm, quy trình xử lý dữ liệu và trách nhiệm đạo đức.
Đối với người dùng phổ thông, điều quan trọng nhất không phải là tìm cách khám phá dark web mà là biết cách bảo vệ danh tính số, mật khẩu và thiết bị trước những phương thức tấn công có thể khiến dữ liệu bị rò rỉ.
Kết luận
Dark web là một phần của Internet được thiết kế để tăng tính ẩn danh và không được các công cụ tìm kiếm thông thường lập chỉ mục. Nó có cả những mục đích sử dụng hợp pháp lẫn các khu vực bị lợi dụng cho hoạt động tội phạm mạng.
Hiểu dark web giúp người dùng nhìn rõ hơn về quyền riêng tư, rò rỉ dữ liệu, phishing, malware và những thách thức mà người làm an ninh mạng phải đối mặt. Tuy nhiên, với phần lớn người dùng, cách bảo vệ bản thân tốt hơn vẫn là xây dựng thói quen an toàn số thay vì truy cập những môi trường có mức độ rủi ro cao.
Nếu muốn tìm hiểu thêm về hướng học liên quan đến công nghệ và an toàn thông tin, bạn có thể tham khảo chương trình Brain Engineer thực chiến của FUNiX.
Bình luận (0
)